EV ORTAMINDA ÇOCUK EGITIMI

         Çocuklari için iyi bir istikbal hazirlamak isteyen anne ve babanin,ev ortaminda çocuk egitimine nasil bir katki saglayacaklari hususunda bilgilendirilmeleri yararli olacaktir. Günümüzde bir çok iletisim araci (tv-internet-gazete-dergi ve kitap) bu konuya genis bir sekilde yer vermekte,aileler yönlendirilmekte ve bazen,ailenin dinledigini,okudugunu yanlis yorumlamasi nedeni ile de,çocuklar hak etmedikleri olumsuz baskilara maruz kalmaktadirlar.
Bu nedenle,öncelikli olarak aileye,egitim,ögretim,okul,meslek,disiplin,gelisim, ögrenme, ödev, akademik gelisim,bilissel gelisim gibi temel kavramlar hakkinda yazili ve sözlü bilgi verilmeli,anne ve babanin bu kavramlarin içerigine göre hareket etmeleri saglanmalidir.

Ögretmenin, “evde çocugunuz ile ilgilenin,çocugunuza yardim edin” seklindeki telkininden anne ve babanin neyi anladigi çok önemlidir.Temel kavramlarin içerigi,konumuz ile ilgili olmakla beraber,burada üzerinde duracagimiz husus,ev ortaminda çocugumuzu nasil egitecegimizdir.
      Çocuklarinin egitimi ile yakindan ilgilenmek isteyen anne ve babalara önerilerimiz sunlardir:
• Öncelikle,çocugunuzu tanimaya çalisin.Çocugunuzun ögrenme kapasitesi nedir? Ilgileri nelerdir?Fiziksel,sosyal ve psikolojik gelisimi nasildir?Uyumlu,yoksa problemli bir çocuk mu?Egitim-ögretimini engelleyen faktörler var midir? Çocugun,ekonomik,sosyal ve psikolojik gereksinimleri karsilaniyor mu? Arkadas çevresi kimlerden olusmaktadir?Yeterince besleniyor mu? Tüm bu sorularin cevabini alabileceginiz uzmanlar mevcuttur.Bu amaçla,her ilde (büyük ilçelerde) bulunan Rehberlik ve Arastirma Merkezlerinde çalisan uzmanlar sizlere yardimci olacaklardir. Ayrica,okullarin rehberlik servisleri de bu amaca yönelik hizmetleri sunmaktadirlar. Üstelik,bu hizmetler için ücret talep edilmemektedir.

• Egitim ve ögretim farkli kavramlardir.Aile,özellikle bu iki kavramin farkini bilmek zorundadir.Okul ortaminda hem egitim,hem de ögretim yapilmaktadir.Özetlemek gerekir ise,matematik dersinde, “bir cismin kenarlari” nasil ölçülecegi “ögretimin” konusu iken, yemekten önce ve sonra ellerin yikanmasi “egitimin” konusudur.Anne ve babadan,“bir cismin kenarlarinin” nasil ölçülecegini çocuguna ögretmesi beklenilemez.Ancak,çocugun ögretime hazir hale getirilmesi aileden beklenebilir. Yani,çocugun cetveli ve pergeli tutabilmesi için parmak kasalarinin güçlü olmasi gerekmektedir.Aileden beklenen bu yönde çalisma yapmasidir.

• Çocugun temel egitime hazirlanmasi amaci ile anasiniflari,anaokullari açilmakta, gittikçe de yayginlasmaktadir.Bu yayginlasma bir süreç içerisinde gerçeklesmektedir. Okul öncesi egitim,çocugun dil gelisimini,el-göz koordinasyonunu,sayi,renk,kavram bilgisini,kaba ve ince motor becerilerini gelistirmeyi,uyumunu artirmayi,kisaca, çocugu temel egitime hazirlamayi amaçlayan bir süreçtir.Maalesef,tüm çocuklar bu süreçten yararlanma imkanina sahip degillerdir.Bu nedenle,ev ortaminda yapilmasi gereken bir takim çalismalar vardir.Ev ortaminda yapacagimiz çalismalara baslamak için bir takim materyallere ihtiyacimiz olacaktir.Eger bir çocuk sahibi isek,öncelikle, çocuk egitiminde kullanabilecegimiz materyalleri hazirlamakla ise baslayabiliriz.Bu malzemelerin hazir alinmasi ekonomik yük getirebilir.Mali durumu iyi olmayan aileler,günlük alisverislerde kullandigimiz bir çok malzemeyi egitim malzemesine dönüstürebilir.Bu malzemelerden birkaç örnek: Makara,iplik,plastik bardak,kibrit kutusu,yogurt kabi,boncuk (tespih taneleri),eski dergiler,brosür ve reklam ilanlari, ayakkabi kutulari ve diger ambalaj kutulari,sise kapaklari,elbise dügmeleri,kelebek somun ve civata,pet su sisesi….vs.Disaridan alacagimiz malzemeler ise,çocuk makasi, yapistirici ve boya takimlaridir.

• Bu malzemeleri nasil ve nerede kullanacagiz? Amacimiz ne olacak? Bir örnek ile izah edelim.Elimizde,çimento,kum,çakil,su,tugla….var.Biz bu malzemeler ile ne kadar saglam bir temel atarsak,üzerine insa edecegimiz bina da o kadar saglam olur.Eger biz, çocugumuzun egitim temellerini saglam atabilirsek,ögretmenin,temel üzerine insa edecegi bina o kadar saglam olur.Okul ortaminda,ögrenme daha hizli ve kalici olur.

• Bu tespitlerden sonra birkaç uygulama örnegi aktaralim.Çocuk okula basladiginda eline bir kalem tutusturulur ve çizgi çekmesi istenir.Çocugun bunu basarabilmesi için, fizyolojik olarak ince kas becerilerinin hazir halde olmasi gerekmektedir.Her çocugun gelisim evreleri farkli olabileceginden,kendi çocugumuz belki bu alanda,akranlarindan geri kalmis olabilir.Öyle ise,çocugun parmak kaslarini güçlendirecek,el-göz koordinasyonunu artiracak bazi çalismalari yaptirmamiz lazimdir.
o Uygulama:Farkli uzunluk ve kalinlikta almis oldugumuz kelebek somunlarin el ile civataya bükülmesi ve tekrar sökülmesi.Bu uygulamayi oyuna dönüstürerek zamana karsi yarisarak,çocugumuzla veya çocuklarimiz ile oynayabiliriz. Çocugun kazanmasina da firsatlar vererek,kendine olan güvenini artirabiliriz.
o Uygulama:Farkli renklerden olusan boncuklari yine zamana karsi yarisarak, iplige dizdirebiliriz.Söz konusu uygulamalari bir yaris havasi içerisinde,bazen çocugun kazanmasina müsaade ederek,bazen de çocuktan daha hizli bitirerek, çocugun rekabet ortamlarina hazirlanmasina firsat vermis oluruz. Ama her iki uygulamada da çocugun parmak kaslarini güçlendirmis olduk.
o Uygulama:Çocugun parmak kaslarini gelistirmek için oyun hamurlari kullanilmali,ekmek hamuru,kum…gibi malzemelerle de bu amaçla kullanilabilmelidir.
o Ambalaj kutularinin üzerindeki resimlerin,harflerin makasla kestirilmesi ve bir deftere yapistirilmasi saglanabilir.Örnegin,takim tutan bir çocuga,dergiden veya gazetelerden top,kale,stad,oyuncu resimleri kestirilerek bir albüm olusturmasi saglanabilir.Kes-Yapistir yöntemi,çocugun ilgisine göre yaptirilirsa, etkinlik eglenceli hale getirilebilir.

• Çocugumuzun dil gelisimini desteklemek amaci ile,bol bol hikaye ve masal anlatmaliyiz.Bildigimiz bir hikaye ve masal yok ise,kitaptan okumak sureti ile çocugun hikaye ve masal dinlemesini saglayabiliriz.Anlattigimiz hikaye ve masallardan,kisa kisa sorular yönelterek,çocugun düsünme ve ifade gücünü gelistirebiliriz.Ayrica çocuk,masal veya hikaye konusu hakkinda düs kuracagindan, çocugun hayal dünyasini gelistirmis olacagiz.Diger bir faydasi da,hikaye ve masalimizdaki kahramani taklit etme egilimi dogacagindan,seçebilecegimiz güzel bir hikaye veya masaldan,çocuklarimiza güzel bir model sunarak,olumlu davranislarini gelistirmis,pekistirmis olmamizdir.

• Konusmak için gerekli olan agiz dil kas gelisimini desteklemek amaci ile de, sise agzina üfleyerek ses çikartma,ping pong topunu üfleyerek hedefe götürme,balon sisirme çalismalarini oyuna dönüstürerek uygulatabiliriz.Bu uygulamalar,çocugun agiz ve dil kaslarini güçlendirecek,çocugun daha akici ve anlasilir konusmasi saglanacaktir.

• Evimizde mutlak surette bir kitaplik olmalidir.Bu kitaplik içerisinde çocuklarimizin kapasitelerine uygun kitaplar yer almalidir.Hatta,çocuklara tahsis olunmus bir bölümü olmalidir.Çocuklarin kitaplik ile oynamalarina müsaade edilmeli,karistirmalari halinde müdahale edilmemeli,hiçbir surette “Kitap Okuma Cezasi” verilmemelidir.Kitap okumak ceza araci olarak lanse edilmemelidir.Kitap okumaya-okutmaya,çocuklarin ilgi alanlarindan baslanmalidir.Her aksam,belirlenen bir saatte kitap okuma etkinligi düzenlenmeli,etkinlige ailecek katilmali,televizyon kapatilmalidir.Suna dikkat edelim, çocuklarin çizgi film izledigi saatte televizyonu kapatmayalim.Çocuklari ve yetiskinleri olumsuz etkileyen,maddi ve manevi degerlerimizle çelisen,hurafe içeren büyülü,perili dizilerle,babanin köpek yerine konuldugu dizileri izlettirmeyelim,kitap okuma saatlerini bu yayinlarin saatlerine denk getirelim.

• Çocuklarimiza,evde ve okulda gerekli olabilecek tüm kirtasiye malzemelerini temin edelim,bu amaçla malzemelerini kullanabilecekleri bir dolap gözü veya çekmece tahsis edelim,imkanimiz elveriyor ise odalarina mutlak surette çalisma masasi koyalim,çocuklarin televizyon karsisinda veya müzik dinleyerek ders çalismalarina engel olalim.

• Anne-baba,çocuklarda sayi kavramini gelistirmek için farkli yöntemler kullanabilirler. Bu amaçla hazirlanmis basili malzemeler yaninda,pratik uygulamada da,çocuklara verilecek olan çikolata,seker,oyuncaklar…vs.,adet belirtilmek sureti ile verilebilir. Mesela: “Ali bak sana iki adet seker veriyorum” veya, “Ayse,masaya üç adet tabak koy” seklindeki emir ve telkinler,çocuklarin sayi kavrami gelistirilebilir.

• Renk kavrami da ayni yöntemlerle kavratilabilir.Özellikle renkli nesneler çocuklarin dikkatini çekmektedir.Piyasada bulunan oyuncaklar bu amaçla farkli renklerde üretilmektedir.Ev ortaminda da kendi kendimize oyuncak üretimi yapabiliriz.Farkli sekillerde biçimlendirilmis tahta parçalarindan,boyamak sureti ile oyuncak elde edebiliriz.Bu etkinligi çocuk ile birlikte yapmamizda fayda vardir.Dikkat etmemiz gereken husus,kullanacagimiz boyanin kursun içermemesidir.

     Özetlemek gerekirse,çocuklarla yapacagimiz konusma etkinlikleri,çocuklarin dil gelisimine katki saglayacaktir.Basit kelime oyunlari,bilmeceler,bulmacalar,çocugun muhakeme gücünü artiracaktir.Çocugun,agiz ve dil kaslarini,el-göz koordinasyonunu gelistirmek için,önerilen çalismalari yaptirmamiz gerekmektedir.
Yapilacak olan çalismalarin zamanlamasina dikkat edilmeli,çocugun sikildigi anlasildigi anda çalismalara ara verilmelidir.Çalismalar azar azar ama her gün devam etmelidir. Çocuktaki gelismelere dikkat edilmeli,gelismeler hakkinda haftalik raporlar tutulmalidir.
Yapmis oldugumuz çalismalar ve hazirlamis oldugumuz raporlar,bir rehber/danisman veya psikolog ile birlikte irdelenmeli,yorumlanmalidir.Sonuç alinamayan çalismalara son verilmeli,yeni yöntemler denenmelidir.
       Çalismalar aninda,çocuk yönlendirilmeli,yüreklendirilmeli önerileri desteklenmelidir. Basaramayan çocuk azarlanmamali,asagilanmamali,çalismalarin bir sinav olmadigi hatirdan çikartilmamalidir.Çalismalar aninda sabirli olunmalidir.Unutulmamalidir ki, egitim bir süreçtir,sonuçlari zaman ile ortaya çikacaktir.
      Çocuklarin tutum ve davranislari için de uygun modeller olusturmaliyiz.Çevremizde, çocuk için uygun olmayan modeller var ise,bu modelleri çocugun fiziksel çevresinden uzak tutmaliyiz.Çocukta görülen davranis bozukluklarini cezalandirma yoluna gitmeyelim.Çocukta gördügümüz olumlu davranislari ödüllendirerek,olumlu davranislarini pekistirelim.Çocugun dikkatini olumlu davranislara yönlendirelim.
 Ayrintili bilgi için Rehberlik ve Arastirma Merkezlerinden yararlanma yoluna gidelim.

Bahrinur POLAT
Yalova RAM Müdürü