ZARARLI MADDELERIN ILK ADIMI VE YAKIN ARKADASI: SIGARA

*Uzm.Psk.Danisman Abdulkerim ISIK
Il Egitim ve Gençlik Komisyonu

Konumuza önce bagimlilik,aliskanlik ve tutsaklik kavramlarinin tanimini yaparak baslamada fayda vardir.
Bagimlilik;insanlarin yetersizliklerini gidermek için disardan alinan maddelerden destek aramalaridir.Iki çesit bagimlilik vardir:Aliskanlik ve Tutsaklik.
Aliskanlik;disaridan alinan maddelerin olusturdugu ruhsal etkiyi yeniden yasamak için güçlü bir istegin duyulmasidir.(Sigar ve içki gibi)
Tutsaklik;disardan alinan maddelerin engellenemez biçimde,bir anlamda zorunlu olarak kullanilmasi demektir.(Uyusturucu)
Aliskanlikta,maddeye karsi asiri istek duyulur ve ruhsal baglilik söz konusudur.Alinan miktar zamanla arttirilir.Tutsaklikta, maddeye bedensel bagimlilik vardir. Zamanla alinan maddenin miktari çogaltilir; alinmadigi durumlarda yoksunluk belirtileri ortaya çikar.
Simdi,asrin vebasi olarak anilan ve genellikle zararli madde aliskanliklarina eslik eden veya zemin hazirlayan sigara üzerinde duralim:
15.Yüzyilda Amerika'nin kesfiyle sigara da günlük hayata girmistir.Diger maddelerde oldugu gibi sigara da önce tedavi amaciyla kullanilmis ve zamanla keyif maddesi haline gelmistir.O günlerden zamanimiza dek tüketici egilimlerinin özellikle reklamlar araciligi ile bilinçsizce kamçilanmasi sonucu,sigara tüketimi günümüzde en yüksek düzeye ulasmistir.
Sigara reklamlarinda genellikle sigara içenin yüzünde rahat,mutlu bir ifade vardir.Bedensel gevsekligin anlami olarak rahatça oturmus ya da uzanmis,ayak ayak üstüne atmis,çogunlukla bir içki kadehi de duruma eslik etmektedir.Ayni sekilde yemek üstüne bir sigara yakmak,kahve ya da çayla içilen sigaranin verdigi keyif durumlari artik toplumda normal karsilanan ve kabul edilir bir davranis olmustur.Buna karsilik karükatürlerde,TV oyunlarinda gördügümüz gibi,dogum odasinin kapisinda bekleyen babanin ayaklari dibinde birikmis izmaritler,kumar oynayanlarin çevresini sarmis yogun duman,birbirine eklenen ve fosur-fosur tüttürülen sigaralar da telas,kaygi ve gerginlik gibi ruhsal durumlari simgeler.
Sigaranin etkili maddesi olan Nikotin,sinir sistemi üzerinde uyarici ve baskisi bir etkiye sahiptir.Önce gerginlikleri ve kaygiyi geçici azaltma girisimi ile baslayan sigara,kisa bir sürede ruhsal aliskanliga dönüsür.Bu siginagin ölümcül bir nitelik tasidigi bilinmez veya önemsenmez.Oysa,1 tek sigara ile damar yoluyla verilen 1 MGK nikotine esdeger miktarda Nikotin alinmis olur.60 MGK Nikotin'in damar yoluyla verilmesinden birkaç dakika sonra insan Nikotin zehirlenmesinden ölür. Uzun süreli kullanimda sigaranin merkezi sinir sistemi üzerindeki etkileri çogalir. Kesildiginde kaygi, sikinti ve gerginlik artar; ruhsal güç azalir; yorgunluk, bitkinlik, istahsizlik vb. belirtiler görülür.
Sigaranin zararlari konusunda yapilan arastirmalardan çikan sonuçlari söyle özetleyebiliriz:
Basta akciger kanseri olmak üzere,dil,solunum yollari,girtlak,pankreas,idrar torbasi,böbrek kanserlerinin gelismesinde en önemli etken sigaradir.Gebelik sirasinda sigara içen annelerde, düsük, erken dogum, dogum sonrasi ölüm ve sakatlik orani yüksektir. Annesi ya da babasi sigara içen veya bulunduklari yerde sigara içilen küçük çocuklarin soguk alginligi, nezle, öksürük, solunum yollari hastaliklarina karsi dirençleri düser, sik ve kolay hastalanirlar.
Sigara içen gençlerin okul basarisi,içmeyenlere oranla daha düsüktür.Dikkat toplama yetenekleri ve kas güçleri daha zayiftir.
Gençlik çaginda sigaraya baslayan ve uzun süre içenlerin gögüs çevresi iyi gelismez,dar kalir.Bu nedenle yeterli solunum yapilmaz.Sigara,çesitli solunum yollari hastaliklarina zemin hazirlar ve kalp-damar hastaliklarinda da önemli bir etken olarak görev yapar.

*Adiyaman Rehberlik ve Arastirma Merkezi Müdürü


Ülkemizde sigara tüketiminin,nüfus oranimiza oranla daha büyük bir hizla yükseldigi,sigara içenlerin yas ortalamasinin gittikçe düstügü gözlenmektedir.
Gençler,özdeslesme döneminde büyüklere benzemek onlar gibi davranmak egilimi ile sigara içerler.Arkadaslari arasinda üstünlük kurma,kendisini ispatlama,kabul ettirme gibi onlara doyum saglayan özentilerin,kendilerine neye mal olacaginin bilincinde degillerdir.
Yapilan arastirmalar,sigaraya olanlarin kisilik yapilarinda dengesizlik,kisa yoldan hazza ulasma,gerçeklerden kaçma,otoriteye karsi çikma,baskalarina benzeme gibi karmasik özelliklerinin bulundugunu göstermistir.

''MADDE BAGIMLILIGINA GIDEN YOLDA IKI TEMEL ZARARLI ALISKANLIK :SIGARA VE ALKOLDÜR''

Sigaraya karsi savas,toplumun temel ve en küçük birimi olan ailede baslatilmali ve sürdürülmelidir.Bilindigi gibi çocuklar sözlerden çok davranislardan etkilenirler.Çocuga bir yandan sigaranin zararlarinin zararlarindan söz etmek,öte yandan sigara içmek çeliskili bir davranistir.Büyüklerin çocuklarin yaninda sigara içmeye özen göstermeleri çok önemlidir.Çocuk gençlik çagina yaklastikça,onunla yüz yüze,açik-seçik konusmali,basmakalip ögütler ve yasaklardan sakinmalidir.
Ailede ve okulda baskici yöntemlerle gençlerin sigaraya karsi korunmasinda basari saglanamadigi bilinen bir gerçektir.Bu tür yaklasimlar gençte tepki olusturur,yasaklanan her seyi yapmak ve büyüklerini karsi çikmak egilimine kapilmasina neden olur.Inandirici,aydinlatici,egitici yöntemlerin daha etkili oldugu kuskusuzdur.Bedensel ve ruhsal bakimdan saglikli kusaklar yetistirmenin maddi ve moral sartlarini olusturma daha da önemlidir.Dini inançlarimiz ve törel degerlerimiz,insana ve topluma yönelik zararli etkileri olan ve olabilecek tüm konulara bakis açisi,gayet yapici destege sahip ve temel çözüm önerilerini kapsamaktadir.Bu inanç ve törel degerler desteklenmeli ve güçlendirilmelidir.Çocugun ve gencin bos zamanlarini olumlu ve etkin bir biçimde degerlendirilmesi için beden egitimi,spor,sanat ve kültür kurumlarinin yayginlastirilmasi,faaliyetlerinin arttirilmasi gerekmektedir.
Sigaraya karsi toplum ve devletçe alinacak önlemler arasinda,sigarayi yasal iklimin artik normal bir nesne saymamasi,sigara fiyatlarinin sigaraya özendirmeyecek kadar yüksek tutulmasi,katran ve nikotini düsük sigara üretilmesi ,sigara reklamlarinin yapilmasi,kapali mekanlar ve toplu tasima araçlarinda,kültürel toplantilarda sigara içilmesinin yasaklanmasi ve en önemlisi kitle iletisim araçlari yoluyla sigaranin zararlari konusunda aydinlatici çalismalarin yapilmasidir.
Öteki bagimliliklarda oldugu gibi sigara aliskanligindan kurtulmak da bir irade sorunudur.Sigara aliskanligindan kurtulma ancak ve ancak bu konuda kesin ve içten karar almak ve uygulamak mümkündür.Aldigi karari uygulayabilme gücü oldugunu kendisine ve çevresine ispatlamak insana büyük bir doyum saglayacak ve özgüveni arttiracaktir.
Günümüzde sigarayi birakmak,giderek artan bilimsel yöntemlerle saglanmaya çalisilmakta,sigara bagimliligindan kurtulmak isteyenlere beslenme ve davranis reçeteleri sunulmaktadir.Bunlarin da kuskusuz yarari vardir.Bir kaçini özetlemeye çalisalim:
Uygulamaya gedmeden önce sigaranin ne amaçla içildigi,hangi durumlarda daha ihtiyaç duyuldugu belirlenmeli,imanlar elverdigince bunlardan uzak durmaya çalisilmalidir.Sigaraya ihtiyaç duyuldugunda agza seker,leblebi atilabilir;su,meyve suyu,ihlamur içilebilir;elde anahtar,tesbih ve zincirle oynayarak sigara istegi azaltilabilir.
Sigara içenlerin yaninda uzun süre kalinmamali,sigara içilmeyen yerlerde zaman geçirmek için çaba harcanmali,açik havada yürüyüs,solunumu açacak hareketler yapilmali,spora ve beden egitimine önem verilmelidir.
Sik sik,çok az ve hafif yiyecekler ve sulu besinler alinmali,özellikle aksamlari agir yemek ve içmekten kaçinilmalidir.Yemeklerden sonra 5-10 dakika dinlenip,5-10 dakika yürüyüs yapilmalidir.
Böyle bir uygulamanin yaklasik olarak bir hafta-onbes gün sürmesi sigara aliskanliginin sonu olabilir.Sigarayi birakmis olmanin verdigi güven duygusu,bir kez daha baslamamanin en saglam güvencesidir.
Saglikli,sigarasiz,alkolsüz ve uyusturucusuz mutlu bir dünya dileklerimle…